Dış ticarette bir ürünün satış fiyatı kadar önemli olan bir kalem daha vardır: o ürünün alıcıya ulaşması için ödenen taşıma bedeli. Lojistik dünyasında bu bedelin adı navlundur. İster konteynerle Uzak Doğu’dan mal getirin, ister tırla Avrupa’ya ihracat yapın, teklif aldığınız her sevkiyatın merkezinde navlun bulunur. Bu yazıda navlunun ne olduğunu, taşıma türüne göre nasıl hesaplandığını, navluna eklenen ek ücretleri ve fiyatı belirleyen faktörleri ayrıntılı olarak ele alıyoruz.
Navlun Kelimesinin Anlamı
Navlun, bir yükün bir noktadan başka bir noktaya taşınması karşılığında taşıyıcıya ödenen taşıma ücretidir. Kelime dilimize İtalyanca nolo kökünden geçmiştir ve uzun yıllar yalnızca deniz taşımacılığı için kullanılmıştır. Bugün ise karayolu, havayolu ve demiryolu taşımalarında da aynı anlamda kullanılır. İngilizcede karşılığı freight kelimesidir.
Navlun yalnızca aracın ya da geminin yol masrafını karşılamaz. Taşıyıcının yakıt, personel, ekipman, sigorta, liman ve terminal giderleri ile kâr payı da bu bedelin içinde yer alır. Bu nedenle aynı güzergâhta farklı firmalardan alınan navlun teklifleri arasında belirgin farklar görülebilir.
Taşıma Türüne Göre Navlun Hesaplama
Navlun, her taşıma modunda farklı bir ölçü birimiyle hesaplanır. Doğru teklif karşılaştırması yapabilmek için bu farkları bilmek gerekir.
Denizyolu Navlunu
Tam konteyner (FCL) sevkiyatlarında navlun, konteyner başına sabit bir tutar olarak belirlenir. 20 feet ve 40 feet konteynerlerin fiyatları farklıdır. Parsiyel (LCL) sevkiyatlarda ise fiyat genellikle ağırlık veya hacimden hangisi büyükse ona göre hesaplanır. Bu yöntemde 1 ton ile 1 metreküp eşdeğer kabul edilir. Konteyner ölçüleri için TEU nedir yazımıza göz atabilirsiniz.
Karayolu Navlunu
Komple tır taşımalarında navlun, araç başına sefer bedeli olarak verilir. Parsiyel taşımalarda ise yükün ağırlığı, hacmi ve dorsede kapladığı uzunluk dikkate alınır. Uygulamada sıkça kullanılan bir yöntem, 1 metreküp yükün 333 kilogram sayılmasıdır. Hacmi büyük ama hafif yüklerde fiyat, bu hacimsel ağırlığa göre belirlenir. Hacim hesabının ayrıntıları için CBM nedir yazımızı inceleyebilirsiniz.
Havayolu Navlunu
Hava taşımacılığında uçaktaki alan çok değerli olduğu için hacim daha da belirleyicidir. Navlun, gerçek brüt ağırlık ile hacimsel ağırlıktan büyük olanı üzerinden hesaplanır. Yaygın kullanılan formülde 1 metreküp yük yaklaşık 167 kilogram kabul edilir. Faturalandırılan bu ağırlığa chargeable weight denir.
Navluna Eklenen Ek Ücretler
Bir taşıyıcının verdiği ana navlun tutarı çoğu zaman toplam maliyetin tamamını göstermez. Özellikle denizyolunda ana navluna çeşitli ek ücretler (surcharge) eklenir:
- BAF: Yakıt fiyatlarındaki dalgalanmayı karşılamak için eklenen yakıt ayarlama ücreti. Ayrıntılar için BAF nedir yazımıza bakabilirsiniz.
- CAF: Döviz kurlarındaki değişimlere karşı uygulanan para birimi ayarlama ücreti.
- THC: Konteynerin terminalde elleçlenmesi için alınan terminal hizmet ücreti.
- PSS: Talebin yoğun olduğu dönemlerde uygulanan yoğun sezon ek ücreti.
- ISPS: Liman güvenlik uygulamaları için tahsil edilen güvenlik ücreti.
Bu ücretlerin teklife dahil olup olmadığı mutlaka kontrol edilmelidir. Ek ücretleri içeren tek fiyatlı teklifler için all in navlun kavramını inceleyebilirsiniz.
Navlun Fiyatını Etkileyen Faktörler
Navlun sabit bir tarife değildir; piyasa koşullarına göre sürekli değişir. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler şunlardır:
- Mesafe ve güzergâh: Uzak ve aktarmalı rotalar daha pahalıdır.
- Yükün özellikleri: Ağırlık, hacim, tehlikeli madde içeriği ve sıcaklık kontrolü gerektirip gerektirmemesi.
- Arz ve talep: Konteyner veya araç bulunurluğu azaldığında fiyatlar hızla yükselir.
- Yakıt fiyatları: Taşıyıcının en büyük gider kalemidir ve fiyata doğrudan yansır.
- Sezon: Bayram öncesi, yıl sonu ve yoğun ihracat dönemlerinde navlun artar.
- Anlaşma türü: Uzun vadeli kontrat fiyatları ile anlık spot navlun fiyatları farklıdır.
Piyasadaki olağan dışı gelişmeler, navlunun normal seviyesinin çok üzerine çıkmasına da yol açabilir. Bu durumu aşırı navlun nedir yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Navlunu Kim Öder?
Navlunun alıcı mı yoksa satıcı tarafından mı ödeneceği, taraflar arasında kararlaştırılan teslim şekline göre belirlenir. Bu kurallar uluslararası alanda Incoterms ile standartlaştırılmıştır. Navlunun yükleme noktasında satıcı tarafından ödenmesine freight prepaid, varış noktasında alıcı tarafından ödenmesine ise freight collect denir.
Navlun, ithalatta gümrük vergisinin hesaplandığı kıymetin de bir parçasıdır. Bu nedenle navlun tutarının belgelere doğru yansıtılması hem maliyet hem de mevzuat açısından önem taşır.
Navlun Hakkında Sık Sorulan Sorular
Navlun ile nakliye ücreti aynı şey midir?
Günlük kullanımda çoğu zaman aynı anlamda kullanılır. Ancak teknik olarak navlun, ana taşıma bedelini ifade eder. Nakliye ücreti ise yükleme, iç taşıma, elleçleme ve teslim gibi hizmetlerin tamamını kapsayan daha geniş bir toplamı anlatmak için de kullanılabilir. Teklif alırken hangi hizmetlerin fiyata dahil olduğunu mutlaka sormak gerekir.
Navlun teklifi ne kadar süre geçerlidir?
Geçerlilik süresi piyasa koşullarına göre değişir. Durağan dönemlerde bir ay geçerli teklifler verilebilirken, fiyatların hızlı değiştiği dönemlerde bu süre birkaç güne kadar düşebilir. Teklifte yazan geçerlilik tarihinin yükleme tarihini kapsayıp kapsamadığını kontrol etmek önemlidir.
Navlun faturasında hangi para birimi kullanılır?
Uluslararası denizyolu ve havayolu taşımalarında navlun çoğunlukla ABD doları ile, Avrupa karayolu taşımalarında ise genellikle euro ile belirlenir. Ödeme günündeki kur, maliyetin Türk lirası karşılığını doğrudan etkiler.
Navlunu düşürmek mümkün müdür?
Yüklerin birleştirilmesi, ambalajın hacmi azaltacak şekilde düzenlenmesi, sevkiyatların yoğun sezon dışına planlanması ve düzenli hacim için dönemsel anlaşma yapılması navlunu düşürmenin en etkili yollarıdır.
Sonuç
Navlun, dış ticaretin en temel maliyet kalemlerinden biridir ve doğru yönetildiğinde ürününüzün rekabet gücünü doğrudan artırır. Taşıma türüne göre hesaplama yöntemini bilmek, ek ücretleri gözden kaçırmamak ve teklifleri aynı kapsamda karşılaştırmak, sürpriz maliyetlerin önüne geçer. Sevkiyatlarınız için şeffaf ve rekabetçi navlun teklifi almak isterseniz Akron Global Lojistik ekibiyle iletişime geçebilirsiniz.