Uluslararası bir sevkiyatta ilk netleştirilmesi gereken konulardan biri, taşıma bedelinin kim tarafından ve nerede ödeneceğidir. Bu sorunun iki temel cevabı vardır: navlun ya yükleme noktasında satıcı tarafından ya da varış noktasında alıcı tarafından ödenir. İkinci yönteme lojistikte freight collect denir. Bu yazıda freight collect kavramının ne anlama geldiğini, uygulamada nasıl işlediğini, hangi teslim şekilleriyle kullanıldığını ve alıcı ile satıcı açısından nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlatıyoruz.
Freight Collect Ne Demektir?
Freight collect, İngilizcede “navlun tahsil edilecek” anlamına gelir. Bu yöntemde taşıma bedeli, yük yola çıkarken ödenmez; yük varış noktasına ulaştığında alıcı tarafından ödenir. Türkçe uygulamada “navlun alıcıdan”, “karşı ödemeli navlun” ya da kısaca “collect” ifadeleri de kullanılır.
Freight collect ifadesi, taşıma belgelerinde açıkça yer alır. Denizyolunda konşimento üzerinde, havayolunda Air Waybill üzerinde ve karayolunda CMR belgesinde navlunun collect olduğu belirtilir. Bu kayıt, varış noktasındaki acente veya taşıyıcıya navlunu kimden tahsil edeceğini gösterir.
Freight Collect Nasıl İşler?
Freight collect ile yapılan tipik bir denizyolu ithalatında süreç şu adımlarla ilerler:
- Alıcı ve satıcı, satış sözleşmesinde navlunun alıcıya ait olacağını kararlaştırır.
- Alıcı, genellikle kendi seçtiği taşıyıcı veya lojistik firmasıyla navlun anlaşmasını yapar.
- Satıcı yükü belirlenen noktada taşıyıcıya teslim eder; konşimentoya “freight collect” ibaresi yazılır.
- Yük varış limanına ulaşır ve taşıyıcının varış acentesi alıcıya varış bildirimi gönderir.
- Alıcı navlunu ve varsa yerel masrafları acenteye öder.
- Ödeme tamamlandıktan sonra acente, yükün teslim alınmasını sağlayan belgeyi düzenler ve gümrük işlemleri başlar.
Burada kritik nokta şudur: navlun ödenmeden taşıyıcı yükü teslim etmez. Ödemedeki gecikme, yükün limanda beklemesine ve ek masraflara yol açabilir.
Freight Collect ve Incoterms İlişkisi
Navlunun collect mi yoksa prepaid mi olacağı, taraflar arasında seçilen Incoterms teslim şekliyle doğrudan bağlantılıdır. Ana taşımanın bedelini alıcının üstlendiği teslim şekillerinde freight collect kullanılır:
- EXW (Ex Works): Satıcı malı kendi tesisinde hazır eder; taşımanın tamamı alıcıya aittir.
- FCA (Free Carrier): Satıcı malı alıcının belirlediği taşıyıcıya teslim eder.
- FAS (Free Alongside Ship): Satıcı malı yükleme limanında geminin yanına bırakır.
- FOB (Free On Board): Satıcı malı gemiye yükler; deniz navlunu alıcıya aittir.
CFR, CIF, CPT, CIP ve D grubu teslim şekillerinde ise ana navlun satıcı tarafından ödenir. Bu durumun karşılığı olan yöntemi freight prepaid nedir yazımızda ayrıntılı olarak anlattık.
Freight Collect’in Alıcıya Avantajları
Birçok ithalatçı, özellikle düzenli sevkiyat yaptığı güzergâhlarda navlunu kendisi yönetmeyi tercih eder. Bunun başlıca nedenleri şunlardır:
- Maliyet kontrolü: Alıcı, navlunu kendi anlaşmalı firmasından alarak satıcının fiyata eklediği kâr payından kurtulur.
- Taşıyıcı seçimi: Transit süresi, hizmet kalitesi ve güvenilirliği kendisi değerlendirir.
- Süreç görünürlüğü: Yükün takibini doğrudan kendi lojistik partneri üzerinden yapar.
- Toplu pazarlık gücü: Farklı tedarikçilerden gelen yükleri tek firmada toplayarak daha iyi fiyat alabilir.
Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar
Freight collect avantajlı bir yöntem olsa da bazı riskleri de beraberinde getirir:
- Bazı ülkelerde collect kabul edilmeyebilir: Döviz transferi kısıtlaması olan bazı varış ülkelerinde hat şirketleri collect navlunla yük kabul etmeyebilir. Rezervasyon öncesinde bu durum teyit edilmelidir.
- Kur riski: Navlun genellikle yabancı para birimiyle belirlenir. Ödeme varışta yapıldığı için arada geçen sürede kur değişimi maliyeti etkileyebilir.
- Yerel masraflar: Collect navlunun yanında varış limanındaki terminal, belge ve acente ücretleri de alıcıya çıkar. Bütçe planlamasında bu kalemler unutulmamalıdır.
- Gecikme maliyeti: Ödeme gecikirse konteyner limanda bekler ve demuraj gibi ek ücretler oluşabilir.
- Satıcı açısından risk: Satıcı, taşıyıcıyı kendisi seçmediği için yükleme tarihi ve rezervasyon üzerinde daha az kontrole sahiptir.
Freight Collect ile Freight Prepaid Arasındaki Fark
İki yöntem arasındaki temel fark ödeme yeri ve ödeme yapan taraftır. Freight prepaid yönteminde navlun yükleme noktasında satıcı tarafından peşin ödenir ve bedel genellikle ürün fiyatına yansıtılır. Freight collect yönteminde ise navlun varış noktasında alıcı tarafından ödenir ve ürün fiyatı taşıma bedelini içermez. Hangisinin daha avantajlı olduğu; alıcının lojistik bilgisine, anlaşmalı taşıyıcısı olup olmamasına ve pazarlık gücüne göre değişir.
Freight Collect Hakkında Sık Sorulan Sorular
Freight collect navlun ne zaman ödenir?
Navlun, yük varış noktasına ulaştıktan sonra ve teslim alınmadan önce ödenir. Denizyolunda bu ödeme genellikle varış bildiriminin ardından hat şirketinin varış acentesine yapılır. Ödeme tamamlanmadan yükün teslim alınmasını sağlayan belgeler düzenlenmez.
Freight collect sevkiyatta satıcı hiçbir taşıma masrafı öder mi?
Seçilen teslim şekline göre satıcı bazı masrafları üstlenebilir. Örneğin FOB teslimde deniz navlunu alıcıya ait olsa da malın limana taşınması ve yükleme limanındaki işlemler satıcının sorumluluğundadır. Hangi masrafın kime ait olduğu satış sözleşmesinde açıkça yazılmalıdır.
Navlun collect yerine prepaid olarak değiştirilebilir mi?
Yük yola çıkmadan önce taraflar anlaşırsa ödeme şekli değiştirilebilir. Taşıma belgesi düzenlendikten sonra yapılacak değişiklikler ise taşıyıcının onayına bağlıdır ve ek belge düzenleme ücreti doğurabilir.
Freight collect hangi taşıma modlarında kullanılır?
Denizyolu, havayolu ve karayolu taşımalarının tamamında kullanılabilir. En yaygın uygulandığı alan ise konteyner taşımacılığıdır.
Freight collect sevkiyatlarda sigortayı kim yaptırır?
Navlunun alıcıya ait olduğu teslim şekillerinde taşıma sırasındaki risk de genellikle yük gemiye veya taşıyıcıya teslim edildiği anda alıcıya geçer. Bu nedenle yükü sigortalatmak çoğu zaman alıcının menfaatinedir. Satış sözleşmesinde sigorta sorumluluğunun açıkça yazılması, olası bir hasarda tarafların birbirini suçlamasının önüne geçer.
Sonuç
Freight collect, navlunun kontrolünü alıcıya bırakan ve doğru yönetildiğinde ciddi maliyet avantajı sağlayan bir ödeme yöntemidir. Ancak ülke kısıtlamaları, kur riski ve yerel masraflar önceden hesaba katılmazsa beklenmedik giderler ortaya çıkabilir. İthalat sevkiyatlarınızda navlun ve varış masraflarını baştan netleştirmek için Akron Global Lojistik ile iletişime geçebilirsiniz.